America Iran Conflict: ఇరాన్ మాజీ సుప్రీంలీడర్ అయతొల్లా అలీ ఖమేనీ అంతిమయాత్ర కొనసాగుతుండగానే అమెరికా, ఇరాన్‌ల మధ్య యుద్ధమేఘాలు మళ్ళీ అలుముకున్నాయి. గత ఫిబ్రవరి చివరివారంలో ప్రారంభమైన శత్రుత్వం తర్వాత, స్విట్జర్లాండ్‌లో జరిగిన చర్చలతో కుదిరిన కాల్పుల విరమణ (సీజ్‌ఫైర్) ఒప్పందం కొద్ది రోజుల్లోనే నీరుగారిపోయింది. ఇరాన్ దళాలు స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హోర్ముజ్ గుండా వెళ్తున్న వ్యాపార నౌకలపై దాడులు చేస్తున్నాయని ఆరోపిస్తూ అమెరికా అధ్యక్షుడు డోనాల్డ్ ట్రంప్ సీజ్‌ఫైర్‌ను తక్షణమే రద్దు చేస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. ఇరాన్ నాయకత్వం తప్పుడు చేతుల్లో ఉందంటూ విరుచుకుపడిన ట్రంప్, ఆ దేశం ఏమాత్రం అణు ఆయుధాలు సాధించకుండా నిరోధిస్తామని స్పష్టం చేయగా, తమకు వ్యతిరేకంగా అమెరికాకు సహకరించే దేశాలపై భీకర దాడులు చేస్తామని ఇరాన్ సైతం ప్రతీకార హెచ్చరికలు జారీ చేసింది.

అమెరికా-ఇరాన్ ఒప్పందంలో అతి కీలకమైన ‘ఆర్టికల్-5’ పై వచ్చిన వివాదమే ఈ తాజా ఉద్రిక్తతలకు ప్రధాన కారణమైంది. ఈ ఆర్టికల్ ప్రకారం, యుద్ధంలో హోర్ముజ్ జలసంధి వద్ద నిలిచిపోయిన వాణిజ్య నౌకల రాకపోకలను వెంటనే పునరుద్ధరించాల్సి ఉంది. అంతేకాకుండా, రాబోయే 60 రోజుల (రెండు నెలల) పాటు ఆ నౌకల నుండి ఎలాంటి రుసుము వసూలు చేయకూడదని, 30 రోజుల్లోగా జలసంధిలోని మైన్లను (సముద్రపు బాంబులు) తొలగించాలని ఇరాన్ అంగీకరించింది. అయితే ఈ నిబంధనల అమలులో ఇరు దేశాల మధ్య తీవ్ర అభిప్రాయ భేదాలు తలెత్తాయి. సముద్ర నౌకలపై రుసుములు విధిస్తామని ఇరాన్ ప్రతిపాదించగా, దాన్ని అమెరికా ఖచ్చితంగా తోసిపుచ్చింది.

Also Read : స్పేస్‌లోకి హ్యుమన్స్.. బంగాళాఖాతంలో ల్యాండింగ్.. ఇస్రో గగన్‌యాన్ స్కెచ్‌తో ప్రపంచ దేశాలకు సవాల్

ఈ వివాదంలో భౌగోళిక వ్యూహాత్మక మార్గాలు కూడా వివాదాస్పదంగా మారాయి. ఇరాన్ తన పాత నౌకా రవాణా మార్గాల ద్వారానే నౌకలను అనుమతించాలని పట్టుబడుతుండగా, అమెరికా మాత్రం ఓమాన్ తీరానికి సమీపంలో గల కొత్త మార్గం గుండా నౌకల రాకపోకలు సాగాలని భావిస్తోంది. హోర్ముజ్ జలసంధిని తమ రక్షణ కవచంగా భావించే ఇరాన్, అమెరికా ఆర్టికల్-5 ను తన స్వప్రయోజనాల కోసం వాడుకుంటోందని మండిపడుతోంది. హోర్ముజ్ వద్ద పట్టు సాధించేందుకు ఇరు దేశాలు పోటీ పడుతుండటంతో, ఓమాన్ తీరం వద్ద ప్రయాణిస్తున్న నౌకలపై ఇరాన్ దాడికి దిగడం, దానికి ప్రతిగా అమెరికా యుద్ధ విమానాలను రంగంలోకి దించడం వేగంగా జరిగిపోయాయి.

సీజ్‌ఫైర్ రద్దుతో పాటుగా, స్విట్జర్లాండ్ ఒప్పందం కింద ఇరాన్‌కు ఇచ్చిన తాత్కాలిక చమురు వ్యాపార ఊరటను కూడా అమెరికా ఉపసంహరించుకుంది. యుఎస్ ట్రెజరీ డిపార్ట్‌మెంట్‌కు చెందిన ఆఫీస్ ఆఫ్ ఫారిన్ అసెట్స్ కంట్రోల్ (OFAC) అంతకుముందు జారీ చేసిన ‘జనరల్ లైసెన్స్ X’ ని రద్దు చేసింది. జూన్ 21, 2026 నుండి ఆగస్టు 21, 2026 వరకు ఇరాన్ ముడి చమురు, పెట్రోకెమికల్ ఉత్పత్తుల విక్రయాలకు సడలింపు ఇస్తూ ఈ లైసెన్స్ ఇచ్చారు. ఇప్పుడు లైసెన్స్ రద్దు కావడంతో ఇరాన్ చమురు వ్యాపారంపై అమెరికా ఆంక్షలు మళ్ళీ పూర్తి స్థాయిలో అమల్లోకి వచ్చాయి.

ప్రస్తుతం ఇరాన్ తన సుప్రీం లీడర్ ఖమేనీ అంత్యక్రియల శోకంలో ఉంది. జులై 4న ప్రారంభమైన ఆయన అంతిమయాత్ర జులై 9న మషహద్‌ నగరంలో ఖననంతో ముగియనుంది. సరిగ్గా ఈ సమయంలోనే పరిస్థితులు మరింత దారుణంగా మారాయి. హోర్ముజ్ జలసంధిలో వ్యాపార నౌకలపై ఇరాన్ దాడులకు నిరసనగా, అమెరికా సెంట్రల్ కమాండ్ (CENTCOM) నైరుతి ఇరాన్‌లోని కేష్మ్ ఐలాండ్, సిరిక్, బందర్ అబ్బాస్ వంటి అత్యంత కీలకమైన సైనిక స్థావరాలపై విరుచుకుపడింది.

ఈ పరిణామాలు ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థపై తీవ్రమైన ప్రతికూల ప్రభావాన్ని చూపుతున్నాయి. ఫిబ్రవరి 28న ఇజ్రాయెల్, అమెರಿಕాలు తొలిసారి ఇరాన్‌పై దాడి చేసినప్పటి నుంచి హోర్ముజ్ జలసంధి గుండా రవాణా దెబ్బతింది. ప్రస్తుతం అమెరికా సీజ్‌ఫైర్‌ను అధికారికంగా రద్దు చేయడంతో గ్లోబల్ షేర్ మార్కెట్లు భారీగా పతనమయ్యాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా చమురు, గ్యాస్, ఇంధన సంక్షోభం తలెత్తే ముప్పు మళ్లీ పొంచి ఉండటంతో అంతర్జాతీయ సమాజం తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తోంది.

Also Read : పవిత్ర కర్బలా నగరంలో కన్నీటి సముద్రం.. ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ ఖమేనీ అంత్యక్రియలు నేడే!