Nellore Roti Festival : భారతదేశంలో కులమతాల బేధాలు లేకుండా, పేద ధనిక తారతమ్యాలు విస్మరించి జరుపుకునే అత్యంత అరుదైన, వినూత్నమైన ఉత్సవాలలో నెల్లూరు రొట్టెల పండుగ ఒకటి. ఆంధ్రప్రదేశ్లోని చారిత్రక నగరమైన నెల్లూరులోని దర్గామిట్ట ప్రాంతంలో ఉన్న ‘బారా షహీద్ దర్గా’ వేదికగా ఏటా ఈ ఉత్సవం అత్యంత వైభవంగా జరుగుతుంది. ఈ దర్గాకు కూత వేటు దూరంలో ప్రసిద్ధ ‘స్వర్ణాల చెరువు’ ఉంటుంది. ఇస్లామిక్ క్యాలెండర్ ప్రకారం ఏటా మొహర్రం మాసంలో నాలుగు రోజుల పాటు సాగే ఈ పండుగకు దేశవిదేశాల నుండి లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తుంటారు.
బారా షహీద్ దర్గా వెనుక రక్తాక్షరాల కథ: ఈ పండుగ పుట్టుక వెనుక సుమారు 18వ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక భీకర యుద్ధ చరిత్ర, వీరోచిత త్యాగం దాగి ఉన్నాయి. ఆ కాలంలో, ఇస్లాం మత ప్రచారం కోసం సౌదీ అరేబియా (తురక దేశం) నుంచి కొంతమంది యోధులు భారతదేశానికి వచ్చారు. వారు తిరుచ్చి, కర్ణాటక మీదుగా ప్రయాణిస్తూ నెల్లూరు ప్రాంతానికి చేరుకుని, ఇక్కడి స్థానిక ప్రజలతో ఎంతో శాంతియుతంగా, సామరస్యంగా జీవించేవారు. అయితే, ఆ సమయంలో మతం, ప్రాంతీయ ఆధిపత్యం కోసం శత్రు మూకలతో వీరికి ఒక ఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది.
అమరవీరుల త్యాగ నిరతి: ఈ యుద్ధంలో పన్నెండు మంది ముస్లిం వీరులు శత్రువులకు ఎదురొడ్డి వీరోచితంగా పోరాడారు. ఈ పోరాటంలో నెల్లూరుకు సమీపంలోని కోవూరు తీరంలో ఆ పన్నెండు మంది వీరుల తలలు తెగిపడ్డాయి. అయితే, వారి ప్రాణం పోయినా… వారి గుర్రాలు ఆ పన్నెండు మంది అమరుల మొండాలను (శరీరాలను) మోసుకుంటూ నెల్లూరులోని స్వర్ణాల చెరువు వద్దకు వచ్చి ఆగిపోయాయని చరిత్ర చెబుతోంది. అక్కడే ఆ వీరుల శరీరాలను ఖననం చేశారు. ఉర్దూలో ‘బారా’ అంటే పన్నెండు, ‘షహీద్’ అంటే అమరులు అని అర్థం. ఆ పన్నెండు మంది వీరుల త్యాగానికి ప్రతీకగా నిర్మించినదే ఈ “బారా షహీద్ దర్గా”.
ఆర్కాట్ నవాబుల కాలంలో పునాది: ఈ వీరుల త్యాగం జరిగాక ఈ ప్రాంతం మహిమాన్వితమైనదిగా మారినప్పటికీ, ఇది ‘రొట్టెల పండుగ’గా రూపాంతరం చెందడానికి ఆర్కాట్ నవాబుల కాలంలో జరిగిన ఒక అద్భుత సంఘటనే కారణం. 18వ శతాబ్దపు మధ్యకాలంలో ఆర్కాట్ నవాబు భార్య తీవ్ర అనారోగ్యానికి గురైంది. రాజవైద్యులు, హకీమ్లు ఎంత ప్రయత్నించినా ఆమె కోలుకోలేదు. ఆ సమయంలో నెల్లూరులోని బారా షహీద్ దర్గా మహిమల గురించి తెలిసిన నవాబు, తన భార్యతో కలిసి ఇక్కడికి వచ్చాడట.
మొదటి నైవేద్యం – కృతజ్ఞత: నవాబు దంపతులు దర్గాలోని ఆ పన్నెండు మంది వీరుల సమాధుల వద్ద భక్తితో ప్రార్థించి, అక్కడి పవిత్ర మట్టిని (సందల్) ప్రసాదంగా స్వీకరించి ఆమె నుదుటిపై పూశారు. ఆశ్చర్యకరంగా కొద్ది రోజుల్లోనే నవాబు భార్య సంపూర్ణ ఆరోగ్యవంతురాలైంది. దానికి కృతజ్ఞతగా నవాబు దంపతులు మళ్లీ నెల్లూరుకు వచ్చి, స్వర్ణాల చెరువులో స్నానమాచరించి, దర్గాకు రొట్టెలను నైవేద్యంగా సమర్పించారు. ఆ రొట్టెలను అక్కడ ఉన్న పేదలకు, సైనికులకు పంచారు. నవాబు చేసిన ఈ కృతజ్ఞతా కార్యక్రమమే కాలక్రమేణా సామాన్య ప్రజల్లోకి వెళ్లి “రొట్టెల పండుగ”గా స్థిరపడిపోయింది.
రొట్టెల మార్పిడి వెనుక ఉన్న తత్వం: ఈ పండుగ యొక్క అత్యంత ఆకర్షణీయమైన, అద్భుతమైన భాగం రొట్టెలు తినడం కాదు, రొట్టెలను ఒకరికొకరు మార్చుకోవడం! ఇందులో ఒకరి నమ్మకం, మరొకరి ఆశతో ముడిపడి వినూత్నమైన మానవీయ తత్వం కనిపిస్తుంది. గత ఏడాది దర్గాలో మొక్కుకుని, తమ కోరిక (ఉదాహరణకు: ఉద్యోగం రావడం లేదా ఇల్లు కట్టుకోవడం) నెరవేరిన భక్తులు, ఈ ఏడాది తాము మొక్కుకున్న కోరిక పేరుతో కొత్త రొట్టెలను తయారు చేసుకుని స్వర్ణాల చెరువు రేవులోకి వస్తారు.
నమ్మకం.. ధీమా ఇచ్చుకోవడం: అదే సమయంలో, సరిగ్గా అవే సమస్యలతో బాధపడుతూ, కొత్తగా కోరిక కోరుకోవడానికి దేశం నలుమూలల నుండి వచ్చిన భక్తులు స్వర్ణాల చెరువు నీటిలో నిలబడతారు. వారు కోరిక తీరిన పాత భక్తుల నుంచి ఆయా రొట్టెలను ఆశగా తీసుకుంటారు. దీని అర్థం ఏంటంటే “బారా షహీద్ ఆశీస్సులతో నా కోరిక తీరింది.. నీ కోరిక కూడా తప్పకుండా తీరుతుంది” అని ఒకరికొకరు ధీమా ఇచ్చుకోవడం, పరస్పరం భరోసాను పంచుకోవడం.
మారుతున్న కాలం.. మారుతున్న రొట్టెలు: మొదట్లో కేవలం ఆరోగ్యం, సంతానం, సౌభాగ్యం కోసమే భక్తులు ఇక్కడ రొట్టెలు మార్చుకునేవారు. కానీ మారుతున్న కాలం,అవసరాలతో పాటు ఇప్పుడు రొట్టెల పేర్లు కూడా మారిపోయాయి. ప్రస్తుతం ఇక్కడ విద్యా రొట్టె, ఉద్యోగ రొట్టె, వ్యాపార రొట్టె, పెళ్లి రొట్టె, విదేశాలకు వెళ్లేందుకు వీసా రొట్టె, చివరకు ఎన్నికల్లో , రాజకీయాల్లో గెలవాలని ‘రాజకీయ రొట్టెలు’ కూడా భక్తులు విస్తృతంగా మార్చుకుంటున్నారు. ఒకరి చేతి రొట్టెను మరొకరు పంచుకుంటూ, మానవత్వమే పరమార్థంగా సాగే ఈ రొట్టెల పండుగ భారతదేశపు లౌకికత్వానికి ఒక గొప్ప మచ్చుతునక.
